Melancholie in de Gouden Eeuw - Luuc Kooijmans - ebook

Joke J. Hermsen onderzoekt in dit essay de homo melancholicus.

De mens is een homo melancholicus, die weet heeft van verlies en vergankelijkheid en dit besef probeert om te buigen tot hoop en creativiteit. Als het tij echter tegenzit en onze melancholie door onrust en angst slechts naar de duistere kant van het verlies getrokken wordt, kan deze omslaan in depressiviteit. Behalve rust, liefde en aandacht hebben we ook sociale verbondenheid en een bloeiende politiek-culturele wereld nodig om onze angsten te bezweren en de melancholie 'gezond' te houden. In dit essay onderzoekt Joke J. Hermsen met denkers als Hannah Arendt, Ernst Bloch en Lou Andreas-Salomé wanneer de mens nog over voldoende macht, daadkracht en hoop beschikt om over het verlies heen te stappen en een nieuwe verhouding tot de wereld en zichzelf te zoeken.

Zonder zeelieden was de Gouden Eeuw er nooit geweest. Zonder door hen bedreven handelsvaart en visserij was de unieke bloei van Nederland in de zeventiende eeuw nooit tot stand gekomen. Dit boek gaar over die zeevarenden, vooral in Europa. Wie waren zij, de schepelingen van de Oostzeevaarders, de IJslandvaarders, de walvisvaarders en alle anderen die op de Noordzee, het Hoge Noorden, de Oostzee en de Middellandse Zee actief waren? Ze konden slachtoffer worden van de woeste elementen, van kaperij, piraterij en oorlogsgeweld? Hoe was hun lot als ze slaaf werden gemaakt? In dit boek komen niet alleen deze vragen aan bod, maar wordt ook ingegaan op de rol van vrouwen en het leven van de achterblijvenden. Zo veel mogelijk met getuigenissen uit de tijd zelf.

Johan Huizinga schreef eens dat het verlangen van stedelingen naar 'de behaaglijke rust van een blij buitenleven' onze Gouden Eeuw kenmerkte. Aan het einde van deze periode zag hij dat verlangen verwerkelijkt in de aanleg van talloze buitenplaatsen in met name het Hollandse landschap. Maar ook elders in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden groeide en bloeide de buitenplaatscultuur. Dit fraai geïllustreerde boek beschrijft het ontstaan en de ontwikkeling van dit verschijnsel en de invloed die Holland had op de andere gewesten wat betreft bouwstijl en tuinaanleg. Buitenplaatsen in de Gouden Eeuw laat niet alleen zien dat er een grote verscheidenheid was in woon- en recreatiecultuur, maar ook hoe belangrijk in dit verband de bovengewestelijke contacten waren tussen bestuurlijke en economische elites van de Republiek.

Drie eeuwen, ongeveer tien generaties scheiden ons van onze voorouders der Gouden Eeuw, betrekkelijk een korte spanne tijds in de geschiedenis, en toch welk een verre onbekende wereld is ze voor de meesten van ons. Wij menen er een zekere vertrouwdheid mede te hebben door een algemene indruk die ons voorzweeft van de taferelen die Frans Hals, Jan Steen, Pieter de Hoogh en andere vermaarde kunstenaars uit die tijd hebben weergegeven op hun doeken. Maar eerlijk moeten wij bekennen dat wij met enige verbazing en onbegrip staan, wanneer wij allerlei details van de schilderstukken gaan bekijken. Waarvoor dient het merkwaardige huisraad dat die vrouw hanteert? Wat voor spijzen worden daar opgediend? Wat is de betekenis van dit of da toiletvoorwerp dat gebruikt of gedragen wordt? Wat betekent het spel waarmee een groepje kinderen zo druk bezig is? Dergelijke vragen stellen wij ons vooral bij het zien van de oud-Hollandse genrekunst voor en na, en herhaaldelijk is het voorgekomen dat geijkte