Kapitalisme zonder remmen - Maarten van Rossem - ebook

Opkomst en ondergang van het marktfundalisme De drie decennia na de Tweede Wereldoorlog worden wel de Gouden Jaren genoemd. Er was sprake van een aanhoudende, sterke economische groei en er werd gewerkt aan de opbouw van de moderne verzorgingsstaat. Met de Grote Crisis van de vorige eeuw in het collectieve geheugen, zorgden overheden voor stabiele groei en volledige werkgelegenheid. In de loop van de jaren zeventig stagneerde de groei, nam de inflatie toe en begon de werkloosheid op te lopen. Economen en beleidsmakers gingen op zoek naar een nieuw economisch instrumentarium. De overheid werd van oplossing tot probleem en diende terug te treden, teneinde de markt zijn zegenrijke werk te laten doen. Met Thatcher en Reagan triomfeerden deze nieuwe opvattingen. Na aanvankelijke successen ontspoorde het neoliberalisme in de tweede helft van de jaren negentig. De marktideologie kreeg fundamentalistische trekken en in de Amerikaanse kapitaalmarkt ontwikkelde zich een wildwestkapitalisme. Deze…

Opkomst en ondergang van het marktfundalisme De drie decennia na de Tweede Wereldoorlog worden wel de Gouden Jaren genoemd. Er was sprake van een aanhoudende, sterke economische groei en er werd gewerkt aan de opbouw van de moderne verzorgingsstaat. Met de Grote Crisis van de vorige eeuw in het collectieve geheugen, zorgden overheden voor stabiele groei en volledige werkgelegenheid. In de loop van de jaren zeventig stagneerde de groei, nam de inflatie toe en begon de werkloosheid op te lopen. Economen en beleidsmakers gingen op zoek naar een nieuw economisch instrumentarium. De overheid werd van oplossing tot probleem en diende terug te treden, teneinde de markt zijn zegenrijke werk te laten doen. Met Thatcher en Reagan triomfeerden deze nieuwe opvattingen. Na aanvankelijke successen ontspoorde het neoliberalisme in de tweede helft van de jaren negentig. De marktideologie kreeg fundamentalistische trekken en in de Amerikaanse kapitaalmarkt ontwikkelde zich een wildwestkapitalisme. Deze

Maarten van Rossem behandelt in dit college de geschiedenis van het Westerse kapitalisme in de afgelopen eeuw, van de Great Depression tot nu.

“Het is de schuld van 't kapitaal.” Wat is je eerste gedachte bij het woord “kapitalisme”? In het publieke debat wordt kapitalisme veelal geassocieerd met alles wat er misgaat in de wereld. En was het leven vóór het kapitalisme niet idyllisch? Volgens Friedrich Engels, die samen met Karl Marx het Communistisch Manifest schreef, hadden de arbeiders “een rustig en redelijk comfortabel bestaan” voordat het kapitalisme rond 1820 kwam en alles kapotmaakte. In dit baanbrekende boek laat Zitelmann zien dat het antikapitalisme is gebaseerd op vooroordelen en verkeerde aannames. Hij schildert de extreme armoede en onmenselijke omstandigheden waarin onze voorouders leefden voordat het kapitalisme ontstond. Ook laat hij zien hoe hard en wreed het leven was in alle landen waar het socialisme in de praktijk werd gebracht. Eén voor één ontzenuwt hij ieder “argument” tegen het kapitalisme. Leidt kapitalisme tot honger en armoede? Zitelmann toont aan dat in 1820 zo'n 90 procent van de wereldbevolking

Al sinds verschijning in 1944 heeft Kapitalisme en slavernij het debat over kolonialisme doen kantelen. In dit invloedrijke onderzoek naar de trans-Atlantische slavenhandel kiest Eric Williams voor een economisch perspectief: hij toont hoe nauw kapitalisme en slavernij met elkaar verweven zijn. Williams legt gewaagde en vernieuwende verbanden tussen slavernij en Europese rijkdom, tussen platte economische belangen en de afschaffingsbeweging. Tijdens de industriële revolutie speelde slavernij een belangrijke rol in de economische vooruitgang en werd racisme ingezet als middel om economische exploitatie te vergoelijken. De Britse slavenhandel kwam, zoals Williams aantoont, ten einde toen die niet financieel rendabel bleek te zijn. Met de mythe dat de slavernij uiteindelijk werd afgeschaft op grond van morele bezwaren en humanitaire overwegingen, maakt hij korte metten. De noodzaak die Williams gevoeld moet hebben spat ook nu, tachtig jaar na verschijning, van elke pagina. Met vaart weet

'Anti-Oedipus' is het eerste deel van Deleuzes en Guattari's politiek-filosofische hoofdwerk in twee delen 'Kapitalisme en Schizofrenie'. Dertig jaar na zijn verschijnen heeft het nog niets van zijn politieke en filosofische betekenis verloren, integendeel: in tijden van globaal kapitaal, algemene verrechtsing en woekerend neo-obscurantisme lijkt het actueler en dringender dan ooit. Het boek behoort tot de grote filosofische werken uit de korte twintigste eeuw en slaagt er op een indrukwekkende manier in de fundamentele politieke en subjectieve problemen van zijn tijd - en de onze - te synthetiseren. Tal van vooraanstaande hedendaagse denkers, onder wie Peter Sloterdijk, Antonio Negri, Alain Badiou en Slavoj Zizek hebben er zich door laten inspireren, maar het boek bracht ook een heroriëntering van de menswetenschappen teweeg (het beïnvloedde sterk de cultural, queer en feminist studies), had een fundamentele invloed in het socio-artistieke veld en creëerde nieuwe vluchtlijnen voor een

In het derde decennium van de de 21e eeuw bevinden wij ons in een tijd van crisis waarin oorlogen, klimaatverandering, grote sociale en economische ongelijkheid, politieke instabiliteit en ecologische vernietiging elkaar versterken. Graham Priest onderzoekt in dit boek onze persoonlijke positie én de systemen die ons en de wereld beïnvloeden in deze polycrisis. Hij verweeft daartoe op zeer onderbouwde wijze boeddhistische en marxistische inzichten met elkaar. Het boeddhisme werpt licht op het persoonlijke en innerlijke, terwijl het marxisme de maatschappelijke en materiële structuren ontleedt. Priest laat zien hoe beide tradities een verwant mens- en wereldbeeld delen en elkaar verrassend goed aanvullen en versterken in hun kritische kracht. Samen openen ze een nieuw en verdiepend perspectief op de crisis waarin wij ons bevinden - als individu én als mensheid - en maken ons bewust van onze onderlinge afhankelijkheid. Daarnaast gaat Priest in op de lastige vraag hoe we een rationelere

De protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme is een klassieker met een grote actuele betekenis, juist in onze tijd, waarin de religie terugkeert op de publieke agenda en de vanzelfsprekendheden van het kapitalisme steeds meer ter discussie staan. In De protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme (1920) nuanceert Weber zijn befaamde these van de 'onttovering van de wereld', daarmee doelend op het onstuitbare proces van secularisering, waarin de godsdienst langzamerhand minder centraal komt te staan in de maatschappij. Hij laat zien hoe vooral het protestantisme met zijn ethiek van hard en succesvol werken de ontwikkeling van de vrije markt heeft begeleid. In naam van God geld verdienen, winst maken en woekeren met materiële goederen: zo is de ethiek van de protestant de geest van de kapitalist, de bourgeois, de ondernemer. Een schokkende en fascinerende stelling, die economen, sociologen, historici en filosofen steeds opnieuw is blijven uitdagen. Max Weber (1864-1920)

De geschiedenis van de verschillende West-Europese landen na 1945 vertoont een in hoge mate identiek patroon: sterke welvaartsgroei tot halverwege de jaren zeventig en steeds meer economische samenwerking tussen die landen. Nadat de enorme groeispurt in de jaren zeventig was doodgelopen in inflatie en snel stijgende werkeloosheid, zochten politici en deskundigen naar een nieuw recept om verdergaande groei mogelijk te maken. Dat dachten zij gevonden te hebben in het neoliberalisme, maar dat veroorzaakte de kredietcrisis. De economische problemen en de omvangrijke immigratie in West-Europa hebben tot een vertrouwenscrisis bij een deel van de Europese bevolking geleid. In dit essay laat Maarten van Rossem zien dat die vertrouwenscrisis alleen kan worden opgelost door een onvermijdelijke intensivering van de Europese samenwerking.

Speciale jubileum editie! Maarten van Rossem kan zich nog altijd verbazen over de twintigste eeuw. Over de reusachtige technologische ontwikkelingen, de spectaculaire welvaartsgroei, de zinloze nucleaire wapenwedloop ten tijde van de Koude Oorlog, de disfunctionele Amerikaanse politieke cultuur, en over het wildwestkapitalisme en de aanhoudende populariteit van het populisme tot in het begin van deze eeuw. Het beste van Van Rossem is een selectie uit de artikelen en boeken die hij in de afgelopen jaren schreef. Een glashelder en compleet beeld van die opzienbarende vorige eeuw.